Arthur Japin – De klank van sneeuw (2006)

Arthur Japin speelde diverse rollen voor radio en televisie en op toneel bij onder andere Toneelgroep Centrum en de Theaterunie. Ook zong hij een kleine rol bij de Nederlandse Opera. In 1987 stopte hij met acteren en begon met schrijven. In 1996 brak hij echt door met het verhaal over twee Afrikaanse prinsjes die in het negentiende-eeuwse Nederland als Hollanders werden opgevoed, de roman De zwarte met het witte hart. Zijn roman Een schitterend gebrek werd bekroond met de Libris Literatuurprijs. Het boekenweekgeschenk 2006 De grote wereld was van zijn hand.
De klank van sneeuw is geen roman, maar twee novelles over muziek en theater. Zien en gezien worden. De vrouwelijke hoofdpersonen spelen en worstelen met de consequenties van het bekeken worden en het jezelf tentoonstellen.
Dooi gaat over de zangeres die jaren lang niet gezongen heeft, maar dan ingaat op de uitnodiging van haar broer een kerst-oratorium te komen zingen. Ze overnacht in een volautomatisch hotel, in de kamer naast haar logeert een man die ze door een gat in de wand kan zien. Het verhaal is op een afstandelijke manier geschreven waardoor je geen band krijgt met de vrouw.
Zeep gaat over de actrice die – om haar zelfvertrouwen hoog te houden – een rol accepteert in het artistiek ongelooflijk verantwoorde stuk van haar vriend. Normaal speelt ze in een soap. De vriend is onuitstaanbaar, maar natuurlijk zeer aantrekkelijk.
Beide novellen hebben een open einde. Goed geschreven en goed leesbaar.

Films en theater: Molière (2007)

Een nieuwe film in het projectje films en theater. De Franse toneelschrijver Molière is in 1644 failliet verklaard en een jaar in de gevangenis verdwenen. Over dat jaar gaat deze film. Het is een ‘what if’ verhaal: wat als hij in zijn jeugd alle personages uit zijn latere stukken ontmoet. Zijn schuld wordt betaald door monsieur Jourdain, die is getrouwd met Elmire. Molière ervaart ook de komische situaties die hij in zijn stukken beschrijft.
Deze film onder regie van Laurent Tirard is een komedie. Wie hem wil zien zal een reisje moeten ondernemen, aangezien alleen bioscopen in Amsterdam, Groningen, Nijmegen en Utrecht hem vertonen.

Barry Unsworth – Zinnespel (1996)

Zinnespel is de vertaling van Morality Play, een roman die in 1995 een nominatie voor de bekende literaire Booker Prize heeft gekregen.
Het boek was irritant in het begin omdat ik moest wennen aan het hoge gehalte van voorkennis van de vertellende persoon. Deze man, Nicholas Barber vertelt het verhaal als een gebeurtenis uit zijn eigen leven. Later leest het verhaal als een spannende trein. Het laat zien hoe met de mens werd omgegaan in de veertiende eeuw.

Het verhaal

Engeland in de veertiende eeuw. Nicholas Barber verruilt het priesterschap voor het toneelspelerschap. Hij komt bij een gezelschap terecht na de dood van één van de spelers. Ze komen in een stadje terecht waar net een jongen is vermoord en een meisje is veroordeeld voor de moord op deze jongen. Zij zit gevangen en staat op het punt opgehangen te worden.
De groep besluit – om aan geld te komen – de moord op de jongen na te spelen en te raden naar de gebeurtenissen achter de moord. Daarmee raken ze zelf in de moeilijkheden als ze dichter bij de oplossing komen dan de heer van het land lief is.

Het toneelleven

Het boek geeft een goed beeld van het toneelleven dat volop in verandering is. De leider van de groep vertelt het zelf. Hij zegt dat hij met zijn kleine groepje van zes in totaal niet op kan tegen de grotere gezelschappen.
Wat was toen in de mode? De ‘morality plays’. Dat evolueerde richting stukken over echte personen in plaats van over personen uit de Bijbel.
Ook interessant: de uitleg van de gebaren die de toneelspelers tegen elkaar maken om duidelijk te maken wat ze gaan doen. Het feit dat een toneelstuk on the spot gemaakt kan worden en ook kan wijzigen naarmate ze bezig zijn. Vrouwenrollen worden door mannen gespeeld. De enige vrouw in de groep wordt alleen getolereerd omdat ze dingen kan doen die de rest niet wil doen. Voor haar is de maat vol als de groep wordt opgepakt door de soldaten van de heer. De soldaten zeggen over haar dat het niet nodig is om haar op te pakken.
Overigens kan dit ook nog in de rubriek theater en films. Het boek is in 2003 verfilmd als The reckoning onder regie van Paul Guigan, met onder andere Paul Bethany in de rol van Nicholas.

Dick Francis – Wild horses (1994)

Het hoort niet helemaal in het rijtje aangezien het theater niet de belangrijkste rol in dit boek speelt. Paarden spelen altijd de belangrijkste rol in boeken van Dick Francis en zo ook in dit boek.

Thomas Lyon, een Engelse regisseur, maakt een film over een gebeurtenis die 26 jaar eerder veel stof deed opwaaien in Newmarket. Door een toeval hoort hij de stervende bekentenis van een oude paardensmid die is uitgegroeid tot journalist. De oude man bekent dat hij iemand heeft vermoord.
Thomas probeert de misdaad op te lossen en wordt daarom met de dood bedreigd.
Geen theater, wel film, het boek geeft een aardige kijk op het maken van films en heeft zelfs een superster, in dit geval niet over het paard getild.

Dick Francis – Wild Horses (1994)

Theater in romans – Het gevorkte beest

Raymond Majevski, een regisseur, gaat naar Duitsland, het land waar hij geboren is, om daar King Lear te regisseren. Hij weet van zichzelf dat hij door de oorlog een stuk van zijn leven is kwijtgeraakt. Hij woont in Amerika, terugkeren naar Duitsland is moeilijk voor hem.
Hij eist van zijn acteurs dat zij zich onvoorwaardelijk aan hem uitleveren. Daardoor wordt het werken aan Lear voor allen een reis, niet alleen door de duistere wereld van de verdwaasde koning, maar ook door de doolhof van ieders leven.
Aan het eind zal Raymond teruggaan naar de witte vlek in zijn herinnering: zijn kinderjaren in een concentratiekamp in Nazi-Duitsland.

Wat toneel betreft: hij is een wat typisch regisseur: uitermate gedisciplineerd, neurotisch met tijd, kan heel slecht tegen geluid en beledigt zijn spelers makkelijk. Hij werkt veel met improvisaties.

Goed boek: ja, naar mijn mening wel, werd wat gehandicapt door het feit dat ik het niet aan één stuk door kon lezen, maar het boeide wel.

Inez van Dullemen – Het gevorkte beest. 1986

Meer boeken waarin theater een rol speelt? Kijk op mijn boekenpagina.

Theater in romans – The Garrick year

Emma Evans is getrouwd met David, een egocentrische acteur die een baan heeft aangenomen bij een provinciaal theaterfestival. Ze moeten met hun twee kinderen verhuizen naar de provincie. David heeft het best naar zijn zin, maar Emma verveelt zich en begint een verhouding met Wyndham Farrar, de regisseur die verbonden is aan het festival. Later blijkt dat ook David een verhouding heeft met Sophy Brent, een jonge actrice.
De titel – Garrick year – slaat op de naamgever van het festival. De vrouw die het festival financiert, mw. Van Blerke is een nakomeling van Garrick, een acteur.
Het Garrick jaar is voor Emma belangrijk als een manier om haar leven te herdefiniëren.
Het gaat in dit boek meer om de relaties tussen Emma en David en hun minnaars, dan om toneel, maar toch is het leuk om te lezen hoe het eraan toeging. David moet twee stukken tegelijk repeteren.

Margaret Drabble, The Garrick year. 1964

Meer boeken waarin theater een rol speelt? Kijk op mijn boekenpagina.

Theater in romans – Symphony

Dit is een boek over de Franse componist Hector Berlioz en de Ierse actrice Harriet Smithson. Harriet kwam met een groep acteurs naar Parijs in 1827 om daar Shakespeare op te voeren. Berlioz zag haar optreden en was meteen totaal verliefd op haar. Pas vijf jaar later ontmoeten ze elkaar en trouwen ze.
Het begin van het boek handelt over hun beider levens voor ze elkaar ontmoeten en is best aardig, maar ongeveer over de helft heen begint het minder te worden. Het is niet echt makkelijk te lezen en ik persoonlijk vond het niet heel interessant. Ik heb het uitgehouden tot ze elkaar ontmoeten en toen vond ik het wel goed.
Interessanter voor mijn doel is de beschrijving van het toneelleven dat Harriet Smithson leidt tot ze Hector ontmoet. Want ook in dit boek zijn er weer aanwijzingen dat toneelspelers in die tijd (begin 19e eeuw) vele toneelstukken moesten leren in hoog tempo en dat er soms maar een paar dagen werd gespeeld. Wel iets herkenbaars: Harriet Smithson was zeer bekend en zeer geliefd en had vele fans. Berlioz was duidelijk een grote fan.

Jude Morgan, Symphony. Headline Review, 2006.

Meer boeken waarin theater een rol speelt? Kijk op mijn boekenpagina.

Rien Broere – De voorstelling (1998)

Het leuke van een project als dit is dat je veel, heel veel boeken leest die je anders nooit zou lezen. Ze vallen af en toe nog mee ook.
Grimeur Wessel Mioch krijgt een rol in een populaire soapserie. Hij heeft veel succes als zijn personage Hans Gelderblom maar begint persoon en personage, waan en werkelijkheid door elkaar te halen. Zijn vrouw Anna kent hem niet meer.
Als het personage Hans Gelderblom ontmoet hij de ontspoorde scholier Freddie die aan de zelfkant van het bestaan leeft. Hij gaat mee met Freddie, onder andere op een rooftocht bij een bejaard echtpaar.
Hij wil een solovoorstelling op toneel maken, waarschijnlijk om zich beter te voelen dan de soapacteur die hij op dat moment is, maar is eigenlijk heel tevreden met zijn succes als soapacteur. Op het laatst is de solovoorstelling het kunstmatige centrale punt in zijn leven, naast de voorstelling die zijn eigen leven is geworden.
Ik vond het geen slecht boek, nog geloofwaardig ook. Een plotselinge omschakeling naar succes lijkt me moeilijk.

Rien Broere, De voorstelling (1998)

Films en theater: Das Leben der Anderen

Naast het project over Theater in romans begin ik nu een ander project: films die over theater gaan of waarin theater een belangrijke rol speelt. In 2006 is Das Leben der Anderen uitgekomen. De film heeft de KPN Publieksprijs van het ‘International Film Festival Rotterdam gewonnen.

Het verhaal

Het is over met de Ostalgia. Het wás vroeger niet beter in Oost-Duitsland. Vroeger, in 1984, toen honderdduizend werknemers en tweehonderdduizend informanten van de Staatssicherheit (Stasi) waakten tegen de geringste schijn van ondermijning van de socialistische heilstaat. Toen het leven werd geregeerd door angst, middelmaat, kleurloosheid en corruptie.
Het verhaal ontwikkelt zich als een thriller. Toneelschrijver Georg Dreyman (Sebastian Koch) wordt door de onkreukbare bureacraat, Stasi-kapitein Gerd Wiesler (Ulrich Mühe), dag en nacht gadegeslagen. Tijdens zijn surveillance wordt Wiesler langzaam maar onherroepelijk het leven van de ander ingezogen. Hij luistert naar de muziek waar Dreymann van houdt, bemint in gedachten diens vriendin Christa-Maria op wie hij heimelijk verliefd is en voelt zich ongelukkig als er ruzie is.

Regie: Florian Henckel von Donnersmarck
Met: Ulrich Mühe, Martina Gedeck, Sebastian Koch, Ulrich Tukur, Thomas Tieme.

In 2007 heeft de film een Oscar gewonnen voor beste buitenlandse film.

De lijst voor dit project is hier te vinden.

Helen Dore Boylston – Carol boeken

Allemaal jeugdsentiment. Bij het opruimen van een kast kwam ik jeugdboeken tegen, die ik heel veel jaren terug met veel plezier heb gelezen. Carol in het zomertheater, Carol naar Broadway, Carol op tournee, boeken over een veelbelovende jonge Amerikaanse toneelspeelster die van alles meemaakt op toneelgebied. De Nederlandse edities zijn trouwens enigszins verwarrend. Voor zover ik kan nagaan is één deel nooit vertaald, namelijk Carol Goes Backstage. En mijn zomertheater is een vertaling van Carol in Repertory, wat ik weer nergens kan vinden, maar wel Carol Plays Summer Stock. De boeken zijn drie delen van een vierdelige serie namelijk Carol Goes Backstage (1941), Carol Plays Summer Stock (1942), Carol on Broadway (1944), Carol on Tour (1946).
De boeken zijn gedateerd, ze spelen rond de Tweede Wereldoorlog, maar blijven leuk. Of ze echt een realistisch beeld geven van de Amerikaanse toneelwereld weet ik niet, daarvoor ken ik het niet genoeg.Carol

Helen Dore Boylston heeft niet alleen deze serie geschreven, maar ook de serie met de verpleegster Sue Barton. Deze boeken ben ik ook tegengekomen in mijn jeugdboeken en heb ik met veel plezier gelezen.